PGP in de praktijk: versleutelde e-mail en bestanden

PGP versleutelt al tientallen jaren e-mail en bestanden, en staat bekend om zijn complexiteit. Deze gids legt uit hoe het werkt, wanneer het de moeite waard is, en wanneer iets anders beter is.

PGP in de praktijk: versleutelde e-mail en bestanden

PGP in de praktijk: versleutelde e-mail en bestanden

PGP versleutelt al tientallen jaren e-mail en bestanden, en staat bekend om zijn complexiteit. Deze gids legt uit hoe het werkt, wanneer het de moeite waard is, en wanneer iets anders beter is.

Voor wie is dit? Voor journalisten, advocaten, activisten, en iedereen die versleuteld bestanden wil opslaan of e-mail via PGP wil versturen. Voor dagelijkse versleutelde communicatie is Signal de betere keuze — dat staat uitgelegd in dit artikel.

Wat je wint, en wat het kost

Je wint een open standaard voor versleutelde bestanden, ondertekende software-downloads, en e-mail in omgevingen waar modernere chattools niet passen. PGP blijft relevant omdat veel technische en journalistieke workflows er nog steeds op steunen.

De prijs is complexiteit. Sleutels genereren, fingerprints verifiëren, publieke sleutels uitwisselen, back-ups maken, en intrekkingscertificaten bewaren is foutgevoeliger dan bijna alles in moderne messengers. Dat maakt PGP krachtig, maar zelden gebruiksvriendelijk.

Wanneer dit overkill is

Voor dagelijkse berichten, teamchat, familiegesprekken en snelle coördinatie is PGP meestal de verkeerde tool. Gebruik het wanneer je echt e-mail of bestanden moet beveiligen binnen een PGP-compatibele workflow. Voor gewone communicatie is Signal of Molly bijna altijd de betere keuze.


Wat PGP doet

PGP staat voor Pretty Good Privacy. De open standaard die eruit voortkwam heet OpenPGP, en GnuPG (ook wel GPG) is een volledige, vrije implementatie van die standaard.

PGP doet twee dingen:

1. Versleutelen Je kunt een bestand of bericht versleutelen zodat alleen de ontvanger het kan lezen — zelfs als het onderschept wordt.

2. Ondertekenen Je kunt digitaal ondertekenen dat een bericht van jou afkomstig is. De ontvanger kan dit controleren.


Hoe het werkt: publieke en privésleutels

PGP gebruikt asymmetrische cryptografie — twee sleutels die wiskundig aan elkaar gekoppeld zijn:

  • Publieke sleutel — deel je met iedereen. Iedereen kan hiermee berichten aan jou versleutelen.
  • Privésleutel — bewaar je geheim. Alleen jij kunt berichten ontsleutelen die met jouw publieke sleutel versleuteld zijn.

De metafoor: je publieke sleutel is een open hangslot. Iedereen kan er iets mee vergrendelen. Alleen jij hebt de sleutel om het open te maken.

Versleuteling werkt zo:

  1. Jij vraagt de publieke sleutel van de ontvanger op
  2. Je versleutelt het bericht met hun publieke sleutel
  3. Zij ontsleutelen het met hun privésleutel
  4. Niemand anders kan het bericht lezen, ook jij niet, tenzij het ook met je eigen sleutel is versleuteld (Thunderbird doet dat bij e-mail, zodat je je verzonden mail kunt lezen; in Kleopatra is dat de optie Voor mij versleutelen)

Ondertekening werkt andersom:

  1. Jij ondertekent een bericht met je privésleutel
  2. De ontvanger verifieert de handtekening met jouw publieke sleutel
  3. Ze weten zeker dat het bericht van jou komt én niet gewijzigd is

Wanneer gebruik je PGP?

Eerlijk antwoord: voor de meeste mensen is PGP niet de juiste tool.

Gebruik PGP voor:

  • Versleutelde e-mail (als e-mail echt nodig is)
  • Versleutelen van bestanden voor langdurige opslag
  • Verifiëren van software-downloads (veel open-source projecten ondertekenen releases met PGP)
  • Communicatie met bronnen als journalist of activist

Gebruik liever Signal voor:

  • Dagelijkse versleutelde communicatie
  • Realtime berichten
  • Mensen zonder technische achtergrond

Signal’s encryptie is sterker dan PGP voor berichten. Het biedt forward secrecy — als een sleutel ooit gecompromitteerd wordt, blijven eerdere berichten versleuteld. PGP-e-mail biedt dit niet standaard.

→ PGP is krachtig voor bestanden en e-mail. Voor messaging: gebruik Signal.


Voordat je begint

Je hebt hiervoor geen terminal nodig. De gids gebruikt twee gratis, opensource programma’s:

  • Thunderbird voor e-mail (Windows, macOS, Linux). OpenPGP zit erin ingebouwd. De stappen volgen Thunderbird 160.0.
  • Kleopatra voor bestanden en sleutelbeheer (Windows en Linux). Het is een grafische schil om GnuPG. De stappen volgen de Kleopatra die met Gpg4win 5.1.1 op Windows wordt meegeleverd; Linux-distributies leveren versies met dezelfde menu-items (KDE 24.12 tot 26.08).

Op macOS gebruik je Thunderbird voor e-mail; voor bestanden, zie “Installatie”. De voorbeelden gebruiken jij@example.org voor je eigen adres en contact@example.org voor degene aan wie je schrijft. De menunamen hieronder zijn die van de Nederlandse versies van Thunderbird en Kleopatra; staat je systeem in het Engels, dan zie je de Engelse namen.

Gebruik overal één sleutelpaar. Thunderbird heeft een eigen sleutelopslag, los van die van Kleopatra (GnuPG). Maak je sleutel in een van de twee, maak de back-up, en importeer die back-up in de andere.

Heb je al een opzet? Sleutels die je eerder met GnuPG op dezelfde computer hebt gemaakt, zie je meteen in Kleopatra, want Kleopatra gebruikt de sleutelopslag van GnuPG: sla “Je sleutelpaar aanmaken” over, maar maak wel de back-up en het intrekkingscertificaat. Een bestaande sleutel naar Thunderbird overzetten: in Kleopatra Bestand → Geheime reservesleutels opslaan…, daarna in Thunderbird Sleutel toevoegen… → Een bestaande OpenPGP-sleutel importeren (zie “Je sleutelpaar aanmaken”). Begin je vanaf nul: volg de onderdelen op volgorde, en maak de back-up en het intrekkingscertificaat voordat je je sleutel publiceert.


Installatie

Thunderbird (e-mail)

Download Thunderbird van thunderbird.net en voeg je e-mailaccount toe. OpenPGP zit sinds versie 78 in Thunderbird; je hoeft niets extra’s te installeren.

Kleopatra op Windows

Download Gpg4win, de officiële GnuPG-distributie voor Windows. Versie 5.1.1 (23 september 2026) bevat GnuPG 2.5.24, Kleopatra en GpgOL, de invoegtoepassing voor Outlook. Op een Nederlandstalige Windows is Kleopatra in het Nederlands; de vertaling zit in het installatieprogramma. Controleer het installatieprogramma voordat je het start, zoals Gpg4win beschrijft: Windows hoort in de toestemmingsvraag g10 Code GmbH als uitgever te noemen.

Kleopatra op Linux

Installeer het pakket kleopatra via het softwarecentrum of de pakketbeheerder van je distributie. De naam is gelijk op Debian, Ubuntu en Fedora (Debian 13 levert Kleopatra 24.12, Ubuntu 26.04 25.12, Fedora 44 26.08).

macOS

Voor e-mail gebruik je Thunderbird met de stappen hieronder.

Voor bestanden en sleutelbeheer is GPG Suite het gebruikelijke grafische programma, met GPG Keychain (sleutelbeheer) en GPG Services (bestanden versleutelen, ontsleutelen, ondertekenen en verifiëren via een menu van macOS, volgens GPGTools). GPG Keychain en GPG Services zijn gratis; alleen GPG Mail, de plug-in voor Apple Mail, vraagt een betaald supportplan (vanaf GPG Mail 8 een jaarabonnement, 30 dagen gratis proberen). Let op: op 6 november 2026 was de enige download op gpgtools.org een bèta voor de nieuwste macOS (Golden Gate), en GPG Mail 8 is in bèta, met functies die GPGTools zelf essentieel noemt nog ontbrekend. De broncode van de huidige GPG Suite is nog niet openbaar, dus deze gids geeft geen stappen voor GPG Keychain; volg de eigen instructies van GPGTools.


Je sleutelpaar aanmaken

In Thunderbird

  1. Ga naar ☰ → Accountinstellingen → End-to-end-versleuteling (onder je account).
  2. Klik op Sleutel toevoegen… → Een nieuwe OpenPGP-sleutel maken → Doorgaan.
  3. Geldigheidsduur sleutel: Thunderbird stelt Sleutel vervalt over 3 jaar voor. Een vervaldatum is veiliger dan een sleutel die nooit vervalt. Je kunt hem later verlengen met Vervaldatum wijzigen naast je sleutel; deel daarna je publieke sleutel opnieuw, anders blijven je contacten de oude datum zien.
  4. Geavanceerde instellingen: Thunderbird kiest vooraf RSA met 3072 bits. Je kunt 4096 bits of ECC (Elliptische Curve) kiezen.
  5. Klik op Sleutel aanmaken en bevestig. De nieuwe sleutel wordt automatisch voor je account gekozen.

Thunderbird vraagt geen wachtwoordzin voor de nieuwe sleutel: standaard beschermt Thunderbirds hoofdwachtwoord je geheime sleutels, maar alleen als je er een hebt ingesteld. Dat doe je in de instellingen van Thunderbird onder Privacy & Beveiliging → Hoofdwachtwoord gebruiken.

In Kleopatra

  1. Bestand → Nieuw OpenPGP-sleutelpaar…
  2. Vul Naam en E-mailadres in. Samen vormen ze je gebruikers-ID, dat openbaar aan je sleutel gekoppeld wordt.
  3. Vink De gegenereerde sleutel met een wachtwoord beschermen. aan en kies een sterke wachtwoordzin als daarom gevraagd wordt.
  4. Onder Geavanceerde opties kun je het sleuteltype en de datum bij Geldig tot aanpassen. Kleopatra stelt een datum over drie jaar voor, tenzij je organisatie iets anders heeft ingesteld. Verlengen kan later met Certificaten → Het eind van de geldigheidsperiode wijzigen…; deel daarna je publieke sleutel opnieuw.
  5. Klik op OK. Kleopatra toont de vingerafdruk van je nieuwe sleutel als hij klaar is.

GnuPG, dat Kleopatra gebruikt, slaat ook automatisch een intrekkingscertificaat voor de nieuwe sleutel op. Maak toch je eigen kopie (zie het volgende onderdeel).


Back-up en intrekkingscertificaat (vóór je publiceert)

Je privésleutel is onvervangbaar: verlies je hem, dan kun je berichten die aan jou versleuteld zijn niet meer lezen. Met een intrekkingscertificaat kun je je sleutel later ongeldig verklaren, ook als je de sleutel zelf kwijt bent. Maak ze allebei nu, voordat je je sleutel deelt.

In Thunderbird

Open ☰ → Accountinstellingen → End-to-end-versleuteling → OpenPGP-sleutelbeheerder en selecteer je eigen sleutel.

  • Bestand → Reservekopiebestand van geheime sleutel(s) maken. Thunderbird vraagt een apart wachtwoord dat het back-upbestand beschermt. Zonder dat wachtwoord kun je de back-up niet terugzetten, dus bewaar het goed.
  • Bestand → Intrekkingscertificaat opslaan als bestand. (Thunderbird bewaarde bij het aanmaken ook een kopie in zijn profielmap, met de naam 0x<sleutel-ID>_rev.asc.)

In Kleopatra

  • Bestand → Geheime reservesleutels opslaan… bewaart je privésleutel in een bestand, beschermd met de wachtwoordzin van je sleutel: die heb je nodig om het terug te zetten. Bestand → Geheime sleutel afdrukken… drukt hem op papier af.
  • Certificaten → Details → Intrekkingscertificaat genereren.

Bewaar de back-up en het intrekkingscertificaat offline, bijvoorbeeld op een versleutelde USB-stick, en los van elkaar: wie het intrekkingscertificaat heeft, kan je sleutel ongeldig verklaren. Een wachtwoordbeheerder zoals KeePassXC kan de wachtwoordzin en het back-upwachtwoord bewaren.


Publieke sleutel delen

keys.openpgp.org

keys.openpgp.org is een keyserver die de naam en het e-mailadres in je sleutel pas publiceert nadat je het adres per e-mail hebt bevestigd. Het technische deel van de sleutel (zonder naam en e-mailadres) wordt gepubliceerd en is te vinden op vingerafdruk. GnuPG’s eigen handleiding waarschuwt dat sleutels op een keyserver nooit meer te verwijderen zijn, dus publiceer alleen een sleutel die je wilt blijven gebruiken. Op keys.openpgp.org kun je je naam en e-mailadres later verwijderen via de beheerpagina; het technische deel blijft beschikbaar.

  • Thunderbird: selecteer in de OpenPGP-sleutelbeheerder je sleutel → Sleutelserver → Publiceren. Thunderbird stuurt hem naar keys.openpgp.org (de eerste keyserver in zijn standaardlijst) en vraagt voor elk adres in de sleutel de bevestigingsmail aan. Klik op de link in die mail.
  • Kleopatra: selecteer je sleutel → Bestand → Exporteren… en bewaar het .asc-bestand. Upload dat bestand op de uploadpagina van keys.openpgp.org; de server biedt dan aan de bevestigingslink te sturen. Ook Bestand → Op server publiceren… in Kleopatra uploadt, maar volgens keys.openpgp.org kan de identiteit zo niet geverifieerd worden, dus is je sleutel dan niet vindbaar op e-mailadres.

Rechtstreeks

  • Thunderbird: in End-to-end-versleuteling, naast je sleutel, Meer → Publieke sleutel via e-mail verzenden. Standaard zet Thunderbird je publieke sleutel ook in de headers van de mail die je verstuurt (Autocrypt; een instelling in End-to-end-versleuteling).
  • Kleopatra: het .asc-bestand uit Bestand → Exporteren… kun je mailen of op je website zetten.

Iemands sleutel importeren en controleren

Vertrouw nooit blind een sleutel, ook niet een van een keyserver. Controleer de vingerafdruk (fingerprint), een unieke reeks tekens die bij de sleutel hoort: vergelijk die met de eigenaar via een ander kanaal (telefoon, persoonlijk gesprek).

In Thunderbird

  1. In de OpenPGP-sleutelbeheerder: Sleutelserver → Sleutels online ontdekken en vul het e-mailadres in, of Bestand → Publieke sleutel(s) importeren uit bestand voor een sleutel die je als bestand kreeg. Schrijf je iemand van wie de sleutel ontbreekt, dan biedt de Sleutelassistent in het opstelvenster (Oplossen…) dezelfde twee routes.
  2. Selecteer de sleutel → Weergeven → Sleuteleigenschappen. Vergelijk de Vingerafdruk met de eigenaar.
  3. Kies op het tabblad Uw acceptatie Ja, ik heb persoonlijk geverifieerd dat deze sleutel de juiste vingerafdruk heeft. en klik op OK.

keys.openpgp.org geeft alleen een sleutel terug bij een exact adres dat de eigenaar heeft bevestigd.

In Kleopatra

  1. Bestand → Importeren… voor een sleutelbestand. Of zoek in je browser op keys.openpgp.org, download de sleutel en importeer die. Bestand → Op server opzoeken… zoekt rechtstreeks, zodra er een keyserver is ingesteld: in de instellingen van Kleopatra (menu Instellingen), pagina Mapdiensten, vink je OpenPGP-sleutelserver gebruiken aan en vul je hkps://keys.openpgp.org in bij OpenPGP sleutelserver:. Gpg4win 5.1.1 stelt er geen in, en GnuPG heeft sinds versie 2.5.3 geen standaard-keyserver meer.
  2. Selecteer de sleutel → Certificaten → Certificeer… Vergelijk de getoonde Vingerafdruk met de eigenaar.
  3. Zorg dat Certificeer zodat iedereen het ziet (te exporteren) uit staat (de eerste keer is dat zo; daarna onthoudt Kleopatra je laatste keuze), zodat de controle op je eigen computer blijft, en klik op Certificeer. Kleopatra gebruikt daarvoor je eigen sleutel.

Versleutelde e-mail in Thunderbird

  1. Schrijf een nieuw bericht. Zet in de werkbalk Versleutelen aan. Thunderbird ondertekent versleutelde mail ook, tenzij je Ondertekenen uitzet; een handtekening laat de ontvanger zien dat het bericht van jouw sleutel komt. Standaard versleutelt Thunderbird ook het onderwerp (Onderwerp versleutelen).
  2. Ontbreekt de sleutel van een ontvanger, of is hij nog niet geaccepteerd, dan meldt Thunderbird dat; klik op Oplossen… om de Sleutelassistent te openen en de sleutel te importeren of te accepteren (zie het vorige onderdeel).
  3. Versleutelde mail die je ontvangt, wordt ontsleuteld als je hem opent, en Thunderbird toont of een handtekening geldig is.

Beperkingen:

  • De inhoud en standaard ook het onderwerp zijn versleuteld
  • Metadata (wie stuurt aan wie, wanneer) blijft zichtbaar voor je e-mailprovider
  • Beide partijen moeten OpenPGP ondersteunen

Privacy-vriendelijke e-mailproviders

PGP lost het metadata-probleem niet op, en een provider ook niet: die moet je mail doorsturen en moet gehoor geven aan juridisch bindende bevelen uit zijn eigen land. Je kunt wel een provider kiezen die op privacy is gebouwd:

  • Proton Mail — PGP ingebouwd (ook met contacten buiten Proton die PGP gebruiken), Zwitsers bedrijf onder Zwitsers recht
  • Tuta (voorheen Tutanota) — eigen versleuteling, gebruikt geen PGP
  • Posteo — Duits, 1 euro per maand, volgens Posteo geen tracking; OpenPGP met je eigen sleutel, plus Posteo’s eigen register voor publieke sleutels

Bestanden in Kleopatra

Thunderbird versleutelt alleen e-mail; voor bestanden gebruik je Kleopatra.

Versleutelen en ondertekenen

  1. Bestand → Ondertekenen/versleutelen… en kies het bestand.
  2. Kies wat je wilt:
    • Voor anderen versleutelen: de mensen die het bestand mogen openen (hun sleutel moet geïmporteerd en gecontroleerd zijn).
    • Voor mij versleutelen: zodat je het bestand later zelf kunt openen.
    • Ondertekenen als: je eigen sleutel, om het bestand te ondertekenen.
    • Met wachtwoord versleutelen: geen sleutelpaar nodig. Iedereen met wie je het wachtwoord deelt, kan het bestand lezen; handig voor je eigen back-ups.
  3. Klik op de knop onderaan (Ondertekenen / versleutelen, Versleutelen of Ondertekenen, afhankelijk van je keuzes).

Ontsleutelen en verifiëren

Bestand → Ontcijferen/verifiëren… en kies het versleutelde of ondertekende bestand. Kleopatra vraagt zo nodig om je wachtwoordzin en toont of een handtekening geldig is en van welke sleutel die komt.

Software-releases verifiëren

Veel open-source projecten ondertekenen hun releases, waaronder Tor Browser en GnuPG zelf. Importeer de sleutel van het project (zie hun website), vergelijk de vingerafdruk met die het project publiceert, en gebruik daarna Bestand → Ontcijferen/verifiëren… op het handtekeningbestand (.sig of .asc) in dezelfde map als de download. Dit bevestigt dat het bestand van het project komt en niet aangepast is.


Als je sleutel kwijt of gecompromitteerd is

  1. Trek de sleutel in. Thunderbird: OpenPGP-sleutelbeheerder → selecteer de sleutel → Bewerken → Sleutel intrekken. Kleopatra: Certificaten → Certificaat herroepen… Beide hebben je privésleutel nodig. Privésleutel kwijt? Zorg eerst dat je publieke sleutel in het programma staat (importeer hem uit een bestand of van een keyserver; zonder die sleutel mislukt het importeren), en importeer daarna het intrekkingscertificaat dat je bewaarde: in Thunderbird met Bestand → Intrekking(en) importeren uit bestand, in Kleopatra met Bestand → Importeren…
  2. Publiceer de ingetrokken sleutel en stuur hem naar je contacten. Met je privésleutel: op dezelfde manier als eerder (Thunderbird Sleutelserver → Publiceren, of exporteren en uploaden op keys.openpgp.org). Zonder privésleutel zet Thunderbird Publiceren uit: gebruik Bestand → Publieke sleutel(s) exporteren naar bestand (Kleopatra: Bestand → Exporteren…) en upload dat bestand op keys.openpgp.org. Thunderbird zegt zelf dat je de publieke sleutel opnieuw moet delen, zodat anderen weten dat je hem hebt ingetrokken.

Het web of trust

PGP heeft geen centrale autoriteit. Vertrouwen werkt via een web of trust: als jij de sleutel van iemand ondertekent, vertel je aan anderen dat je die sleutel hebt geverifieerd.

In de praktijk: als je iemand persoonlijk ontmoet, kun je elkaars vingerafdrukken vergelijken en elkaars sleutels certificeren. Een certificering die je publiceert (in Kleopatra: Certificeer zodat iedereen het ziet (te exporteren)) kan vertrouwen opbouwen in het netwerk, al verspreidt keys.openpgp.org certificeringen standaard niet; de lokale controle uit “Iemands sleutel importeren en controleren” helpt alleen jezelf.


Beperkingen van PGP

Eerlijk zijn over wat PGP niet doet:

Geen forward secrecy Als je privésleutel ooit gecompromitteerd wordt, kunnen alle versleutelde berichten die ooit naar je gestuurd zijn alsnog ontsleuteld worden — als de aanvaller ze heeft opgeslagen. Signal gebruikt per-bericht sleutels die na gebruik weggegooid worden. PGP niet.

Metadata is zichtbaar Je e-mailprovider ziet wie met wie communiceert, hoe vaak, en wanneer. Alleen de inhoud is versleuteld.

Complexiteit = fouten PGP is moeilijk correct te gebruiken. Mensen vergeten te versleutelen, gebruiken de verkeerde sleutel, of beveiligen hun privésleutel niet goed. Eén fout kan de bescherming ongedaan maken.

Weinig mensen gebruiken het PGP-e-mail werkt alleen als beide partijen het ondersteunen. In de praktijk is de doelgroep klein.


Wanneer PGP de juiste keuze is

Ondanks de beperkingen zijn er situaties waar PGP de beste optie is:

  • Bestanden langdurig versleuteld opslaan — back-ups, archief, gevoelige documenten
  • Communicatie via e-mail als dat niet anders kan — contact met organisaties die geen Signal gebruiken
  • Software-verificatie — controleer wat je downloadt
  • Journalistiek broncontact — SecureDrop gebruikt PGP

Voor al het andere: gebruik Signal.


Volgende stap

Bronbescherming en journalistiek

Randapparatuur en opslag

Reviews

Veilige communicatie zonder PGP