XMPP: aan de slag met draagbare versleutelde communicatie

XMPP is geen vervanging voor Signal of WhatsApp als dagelijkse berichtenapp. Het lost een ander probleem op: communicatie die werkt op elk apparaat dat je al hebt, zonder telefoonnummer, zonder goedkeuringsflow, en zonder dat alles afhangt van één specifieke smartphone.

XMPP: aan de slag met draagbare versleutelde communicatie

XMPP: aan de slag met draagbare versleutelde communicatie

XMPP is geen vervanging voor Signal of WhatsApp als dagelijkse berichtenapp. Het lost een ander probleem op: communicatie die werkt op elk apparaat dat je al hebt, zonder telefoonnummer, zonder goedkeuringsflow, en zonder dat alles afhangt van één specifieke smartphone.

Een XMPP-account werkt tegelijkertijd op meerdere apparaten — een oude Android-telefoon, een laptop, een desktop. Je kunt er berichten mee sturen, bellen en videobellen, end-to-end versleuteld zodra jullie allebei OMEMO gebruiken (stap 4). En als je telefoon er tijdelijk niet is, log je in op een ander apparaat en ga je gewoon verder.

Dit is de gids om dat werkend te hebben. Hij gaat uit van een nieuwe opzet; heb je al een XMPP-account, ga dan naar stap 2 en log daarmee in.

Voor wie deze gids is

Deze gids is voor lezers die:

  • een extra communicatiekanaal willen dat werkt zonder telefoonnummer of gekoppeld account
  • toegang willen houden als hun primaire telefoon er tijdelijk niet is
  • versleuteld willen communiceren op een apparaat dat ze al hebben — ook een oude telefoon of laptop
  • nieuwsgierig zijn naar een open alternatief voor Signal of WhatsApp, zonder zich vast te leggen aan één platform of één apparaat

Dit is geen gids voor dagelijks berichtenverkeer met je vrienden of familie. XMPP werkt het best als reservekanaal, tweede lijn, of communicatiemiddel binnen een kleine vertrouwde groep die bereid is het even in te stellen.

Wat je kunt verwachten

XMPP is een open protocol, niet één app. Dat betekent dat er tientallen clients bestaan — voor Android, iOS, desktop, en zelfs de terminal — maar kwaliteit en ondersteuning voor versleuteling verschillen sterk. Deze gids noemt per platform één onderhouden client, zodat je niet zelf door een lange lijst hoeft te zoeken.

OMEMO-versleuteling start in Conversations vanzelf, maar vertrouwt de sleutels van je contact in het begin blind. Om zeker te weten dat niemand er een eigen sleutel tussen heeft gezet, verifieer je elk contact één keer door zijn QR-code te scannen (stap 4). Daarna vraagt Conversations je om elk nieuw apparaat van dat contact te bevestigen.

Versleuteling beschermt de inhoud van je berichten, niet met wie je praat en wanneer: je server ziet je contactenlijst en wanneer je online bent (zie “Wat je server ziet” hieronder).

Wat je nodig hebt

  • een XMPP-account (bij veel servers gratis, geen telefoonnummer vereist)
  • een client-app op je apparaat
  • een contact om mee te communiceren

Dat is alles.

Stap 1: een account aanmaken

Je kiest een publieke XMPP-server. Die zijn vergelijkbaar met e-mailproviders: je account ziet er dan uit als naam@servernaam.nl. Je kunt met iedereen berichten sturen, ongeacht welke server zij gebruiken — servers communiceren onderling via federatie.

Waar je kunt kijken:

  • providers.xmpp.net beoordeelt publieke servers. Categorie A betekent: best beoordeeld, gratis, en je kunt je vanuit de app registreren.
  • jabber.de — volgens providers.xmpp.net: gratis, sinds 2001 in de lucht, beheerd door een privépersoon, server in Duitsland, geen wachtwoordherstel, berichten 60 dagen bewaard.
  • conversations.im — beheerd door de ontwikkelaar van Conversations en een ejabberd-bijdrager, servers in Duitsland. Niet gratis: accounts hebben een betaalperiode. Je kunt een e-mailadres toevoegen voor wachtwoordherstel.

Je kunt je in de app zelf registreren (in Conversations: Account aanmaken) of op de website van de server. jabber.de en conversations.im vragen een gebruikersnaam en wachtwoord; geen telefoonnummer, en geen e-mailadres tenzij je er zelf een toevoegt.

Bewaar je wachtwoord goed: bij veel servers, waaronder jabber.de, kun je het niet herstellen. Een server kan ook stoppen, en je adres verdwijnt dan mee. Wil je later kunnen verhuizen? Met een adres op je eigen domein kun je van aanbieder wisselen.

Stap 2: een client installeren

Android

Conversations is de gebruikelijke keuze voor Android. Actief onderhouden (2.21.0, oktober 2026), met OMEMO-versleuteling, bellen en videobellen.

  • F-Droid: gratis. Het advies van de ontwikkelaar: gebruik je F-Droid al, neem dan deze versie. Die heeft koppeling met je adresboek en zoeken naar openbare kanalen, en gebruikt nooit Google-push.
  • Google Play: gratis vermeld (gelezen november 2026). In plaats van die twee functies heeft deze versie Google-push als terugval, alleen gebruikt als de eigen verbinding van de app wegvalt; die push bevat geen berichtinhoud.

Als je een oude telefoon uit de la gebruikt: Conversations werkt op Android 6.0 en hoger.

iOS

Monal is een onderhouden optie voor iPhone en iPad (6.4.24, oktober 2026). Gratis in de App Store, ondersteunt OMEMO en bellen en videobellen. Het draait ook op macOS.

Desktop (Linux, macOS, Windows)

Gajim werkt op Windows, Linux én macOS en ondersteunt OMEMO (2.7.0, november 2026). Voor Linux is Gajim er als Flatpak en via de pakketten van je distributie.

Stap 3: inloggen en meerdere apparaten instellen

Open de client en log in met je XMPP-adres en wachtwoord. In Conversations kies je op het eerste scherm Ik heb al een account (later: Accounts beheren → Bestaande account toevoegen). In Gajim: Add Account… (in de Nederlandse versie nog Engels).

Wil je hetzelfde account op een tweede of derde apparaat gebruiken? Installeer de client op het andere apparaat en log in met hetzelfde adres en wachtwoord. Met moderne clients en servers krijgen al je apparaten je berichten.

Elke verbinding heeft een eigen resource, het deel na de schuine streep (bijvoorbeeld naam@server.nl/telefoon). Meestal hoef je die niet in te stellen: Conversations heeft er geen veld voor, en Gajim kiest zelf een willekeurige (gajim. plus willekeurige tekens). Pas je hem in Gajim aan in de accountinstellingen (Bron), houd hem dan per apparaat verschillend: vragen twee verbindingen dezelfde resource, dan beslist de server wat er gebeurt, en één van de mogelijkheden is dat hij de oudste verbinding verbreekt.

Stap 4: OMEMO-versleuteling inschakelen en vertrouwen bevestigen

OMEMO is de end-to-end versleuteling voor XMPP. Het gebruikt de Double Ratchet, dezelfde ratchet als Signal. In Conversations staat het standaard aan voor nieuwe gesprekken, zodra de client van je contact ook OMEMO ondersteunt.

Controleer of het aanstaat. Het tekstveld in een gesprek toont Verstuur versleuteld bericht als OMEMO aanstaat, en Verstuur onversleuteld bericht als het uitstaat. Met het slotpictogram bovenaan het gesprek kies je tussen Onversleuteld en OMEMO. Zonder OMEMO kan de beheerder van je server je berichten lezen.

Verifieer je contact één keer. Conversations begint met Blindelings vertrouwen vóór verificatie: het vertrouwt nieuwe sleutels van contacten die je nog niet hebt geverifieerd. Dat houdt het simpel, maar iemand met toegang tot een server zou er een eigen sleutel tussen kunnen zetten. Verifieer daarom de mensen die ertoe doen: spreek af of bel, open de Contactgegevens van je contact en tik op QR-code scannen om zijn code te scannen. Heb je een contact geverifieerd, dan vraagt Conversations je elk nieuw apparaat van dat contact te bevestigen. Ook Gajim begint met blind vertrouwen.

OMEMO versleutelt ook bestanden en spraakberichten die je deelt. In groepsgesprekken werkt het alleen in privégroepen (alleen leden, met zichtbare adressen van deelnemers), niet in openbare kanalen. In Conversations: Privégroep creëren.

Wat je server ziet. OMEMO verbergt geen metadata. Je server bewaart je contactenlijst, en standaard een archief van je berichten en gedeelde bestanden (versleuteld als OMEMO aanstond): conversations.im bewaart archief en bestanden 90 dagen, jabber.de bewaart berichten 60 dagen. Kies een server die je vertrouwt.

Bellen en videobellen

Conversations ondersteunt spraak- en videogesprekken. Tik in een gesprek op het belpictogram (links van het slotpictogram) en kies Audiogesprek of Videogesprek. Het pictogram verschijnt alleen als jullie elkaar in je contactenlijst hebben, je contact online is met een client die bellen ondersteunt (Conversations, Siskin, Dino, Movim en andere), en je contact Tor in Conversations niet aan heeft staan.

Belangrijk om te weten over bellen: een gesprek heeft een directe verbinding tussen de twee apparaten nodig. Op veel netwerken moet je server daarbij helpen, met een STUN- of TURN-server. Zie je Kan oproep niet verbinden, kijk dan onder Accounts beheren → je account → menu → Server-info of XEP-0215: External Service Discovery beschikbaar is. Zo biedt een server die hulp aan. Staat het er niet, dan kan bellen op strenge netwerken mislukken; de ontwikkelaar zag dat vaak bij mobiele netwerken.

Gajim op de desktop heeft ook spraak- en videogesprekken; of die samenwerken met Conversations, staat niet op de pagina’s die wij lazen.

Contacten toevoegen

Deel je XMPP-adres (naam@server.nl) met wie je wil. De ander voegt het toe in zijn client (in Conversations: Contact toevoegen) en stuurt een contactverzoek. Jij bevestigt, en het gesprek kan beginnen. Accepteer elkaar: bellen vereist dat jullie in elkaars contactenlijst staan, en zonder dat laden OMEMO-sleutels soms niet.

Er is geen centrale zoekfunctie — je deelt je adres bewust, zoals een e-mailadres.

Tot hier is het genoeg

Account aangemaakt, client geïnstalleerd, OMEMO actief? Dan heb je een werkende versleutelde berichtenoplossing die draait op elk apparaat dat je al hebt — inclusief die oude telefoon in de la.

Je hoeft verder niets te configureren tenzij je verder wil gaan. Wil je volledige controle? Je kunt ook je eigen XMPP-server draaien. De ontwikkelaar van Conversations raadt Prosody aan (makkelijk in te stellen en zuinig met systeembronnen, volgens eigen zeggen) of ejabberd (gebouwd voor schaal). Dat is een stap verder dan deze gids; gezien het lage verbruik van Prosody zou een Raspberry Pi of een goedkope VPS genoeg moeten zijn (onze inschatting). Voor bellen heeft je eigen server ook een STUN/TURN-server nodig. Voor dagelijks gebruik als reservekanaal is een publieke server genoeg.

Volgende stap

Meer alternatieven zonder telefoonnummer

Als je telefoon er niet is

Als je Signal nog niet goed hebt ingesteld