Chat Control en versleutelingswetten: hoe het er in de EU en het VK voor staat

Op 8 november 2026 verplicht geen geldende EU-wet messengers om versleutelde chats te scannen, maar de permanente wet wordt nog onderhandeld. In het VK gaat het om iCloud.

Chat Control en versleutelingswetten: hoe het er in de EU en het VK voor staat

Chat Control en versleutelingswetten: hoe het er in de EU en het VK voor staat

Op 8 november 2026 verplicht geen geldende EU-wet messengers om versleutelde chats te scannen, maar de permanente wet wordt nog onderhandeld. In het VK gaat het om iCloud.

Voor wie deze gids is

Voor lezers die Signal, WhatsApp, iMessage of versleutelde e-mail gebruiken en steeds koppen zien over “Chat Control” of overheidsachterdeurtjes. De gids legt uit wat er echt geldt, wat nog openstaat en of er vandaag iets voor jou verandert. Hij is geschreven voor lezers in Nederland en de EU, met het VK erbij omdat het Apple-gebruikers daar raakt.

Wat deze gids niet oplost

  • Het is geen juridisch advies, en hij voorspelt niet hoe de onderhandelingen aflopen.
  • Hij behandelt niet elk land. Andere regeringen hebben eigen voorstellen.
  • Hij zegt niets over welke app je moet kiezen. Daarvoor is de Signal-gids.
  • Het is een momentopname. Alles hieronder is opnieuw gecontroleerd op 8 november 2026 (eerste versie 30 september 2026). Dit gebied verandert snel, dus kijk naar de datum voordat je erop vertrouwt.

Wat “Chat Control” is

“Chat Control” is de naam die critici geven aan een voorstel van de Europese Commissie uit mei 2022 voor een verordening ter voorkoming en bestrijding van seksueel misbruik van kinderen, de CSA-verordening. Die zou online diensten verplichten het risico op misbruik op hun platforms te beoordelen en te verkleinen, een EU-centrum oprichten om de handhaving te ondersteunen, en in de oorspronkelijke vorm autoriteiten de mogelijkheid geven diensten te bevelen misbruikmateriaal in privéberichten op te sporen.

Die laatste bevoegdheid is waar de controverse over gaat. Een dienst kan niet in een goed end-to-end-versleutelde chat kijken zonder berichten op jouw apparaat te lezen voordat ze worden versleuteld, of zonder de versleuteling zelf te verzwakken. Daarom verzetten privacyorganisaties zich tegen opsporingsbevelen die versleutelde chats raken, terwijl voorstanders wijzen op de noodzaak kinderen tegen misbruik te beschermen. Het kabinet redeneert hetzelfde: volgens de regering kan detectie in end-to-end-versleutelde omgevingen in de praktijk alleen met client-side scanning.

Wat er feitelijk gebeurd is

Elke rij hieronder komt uit een officiële bron (het procedurebestand en de persberichten van het Parlement, documenten van de Raad, het Publicatieblad van de EU en antwoorden van het kabinet aan de Tweede Kamer), behalve waar anders staat.

Datum Wat er gebeurde
11 mei 2022 De Commissie stelt de CSA-verordening voor
14 nov. 2023 De commissie burgerlijke vrijheden van het Parlement stelt haar standpunt vast. Dat sluit end-to-end-versleutelde communicatie uit van opsporingsbevelen en staat bevelen alleen toe als laatste redmiddel, voor beperkte tijd en gericht op gebruikers die verdacht worden van een link met misbruikmateriaal
26 nov. 2025 De ambassadeurs van de EU-lidstaten stellen een (gedeeltelijk) onderhandelingsmandaat vast. In de tekst van de Raad zijn de opsporingsbevelen geschrapt en blijven de oude regels voor vrijwillige opsporing doorlopen
19 dec. 2025 De Commissie stelt voor de oude tijdelijke regels met twee jaar te verlengen, tot 3 april 2028
26 mrt. 2026 Het Parlement verwerpt het verlengingsvoorstel (228 voor, 311 tegen, 92 onthoudingen), nadat de onderhandelingen met de Raad geen akkoord hadden opgeleverd
3 apr. 2026 De oude tijdelijke regels, waarmee aanbieders vrijwillig mochten scannen op misbruikmateriaal, verlopen
9 jul. 2026 In tweede lezing wijzigt het Parlement de tekst van de Raad zodat die communicatie uitsluit “waarop eind-tot-eindversleuteling is, was of zal worden toegepast”
24 jul. 2026 Verordening (EU) 2026/1881 wordt vastgesteld (in werking sinds 31 juli 2026): een tijdelijke regeling tot en met 3 april 2028 die aanbieders opnieuw vrijwillig misbruikmateriaal laat opsporen en niet geldt voor end-to-end-versleutelde communicatie
29 sep. 2026 Een zesde onderhandelingsronde over de permanente wet vindt plaats, gewijd aan opsporingsverplichtingen en “own-initiative searches” (eigen zoekacties). De Raad en het Parlement hebben geen uitkomst gepubliceerd (gecontroleerd op 8 november 2026). Patrick Breyer, oud-Europarlementariër en campagnevoerder tegen Chat Control, meldde dat er geen akkoord is over het scannen van privéchats, wel een voorlopig akkoord over het scannen van openbaar toegankelijke inhoud op bekend misbruikmateriaal, en dat er in november een nieuwe ronde werd verwacht. Zijn site noemt nu 8 december 2026 voor die ronde

Twee dingen zijn belangrijk. De tijdelijke verordening is vrijwillig en sluit end-to-end-versleuteling uit, dus ze verplicht niemand om je Signal-chats te scannen. En de permanente wet is waar de echte beslissing zit: het standpunt van het Parlement sluit versleutelde chats uit van opsporingsbevelen en dat van de Raad schrapt de bevelen, maar de ronde van 29 september ging over opsporingsverplichtingen en eigen zoekacties, en de tijdelijke verordening zegt zelf dat de onderhandelingen over de permanente wet “nog aan de gang” zijn. In juli 2026 schreef het Parlement dat de meeste onderdelen van de permanente wet in de eerste helft van 2026 waren afgesproken en dat over bepaalde onderdelen nog gepraat moest worden, zonder te zeggen welke. Volgens het procedurebestand van het Parlement zit de wet nog in de eerste lezing.

Het Nederlandse standpunt: in antwoorden op Kamervragen van 18 september 2026 schreef de minister van Justitie en Veiligheid dat Nederland geen verplichte detectie in de privécommunicatie van alle burgers steunt, en niets dat end-to-end-encryptie onmogelijk maakt.

Wat het vandaag voor jou betekent

  • End-to-end-versleutelde messengers (Signal, WhatsApp, iMessage en vergelijkbare): vandaag verandert er niets. Verordening 2026/1881 zegt dat ze “niet van toepassing is op interpersoonlijke communicatie waarop eind-tot-eindversleuteling is, was of zal worden toegepast”, en de overwegingen zeggen: “Niets in deze verordening mag derhalve worden uitgelegd als een verbod op of een verzwakking van de eind-tot-eindversleuteling.”
  • Berichtendiensten en webmail die niet end-to-end versleuteld zijn: de tijdelijke verordening noemt “webmail en berichtendiensten” (audio valt erbuiten), dus aanbieders mogen vrijwillig scannen, zoals eerder ook kon. Dat is niet nieuw, maar het herinnert eraan dat “privé” en “end-to-end versleuteld” verschillende dingen zijn. De gids over veilige e-mail legt het verschil voor e-mail uit.
  • De permanente wet: onbeslist. Een eindtekst die versleutelde chats raakt, zou een echte verandering zijn. Niets in de bronnen die ik las zegt dat dat nu de uitkomst is.

Het VK: een andere strijd

Het Britse conflict gaat niet over berichtenapps. Het gaat over de versleuteling van iCloud-back-ups bij Apple.

Wat Apple zelf zegt, op zijn supportpagina van 23 september 2025:

  • Gebruikers in het VK die Advanced Data Protection (ADP) nog niet hadden aangezet, kunnen dat niet meer.
  • Zonder ADP vallen tien iCloud-categorieën (waaronder iCloud-back-up, Drive, Foto’s en Notities) onder Standard Data Protection, en Britse gebruikers “hebben geen keuze meer om voor deze categorieën end-to-end-versleuteling te gebruiken”.
  • Niet geraakt: de 15 iCloud-categorieën die standaard end-to-end versleuteld zijn, zoals iCloud Keychain en Health, en iMessage en FaceTime, die “wereldwijd end-to-end versleuteld blijven, ook in het VK”.
  • ADP “blijft overal elders ter wereld beschikbaar”.
  • Apple zegt nooit een achterdeur of hoofdsleutel te hebben gebouwd en dat ook nooit te zullen doen.

Wat het Investigatory Powers Tribunal zelf publiceert: Apple heeft een zaak aangespannen over de bevoegdheid van de Britse minister van Binnenlandse Zaken om “technical capability notices” (kennisgevingen over technische capaciteit) op te leggen onder de Investigatory Powers Act 2016 (uitspraak van 7 april 2025, waardoor de kale gegevens van de zaak openbaar mochten worden), en het tribunaal plande een zitting in Apples zaak en een verwante zaak van Privacy International en Liberty op 17 september 2026. De Britse regering bevestigt of ontkent individuele kennisgevingen nooit, dus of Apple er een kreeg, rust op persberichten. Op 8 november 2026 heeft het tribunaal geen uitspraak gepubliceerd over de vraag of zo’n kennisgeving rechtmatig is. De gids over iPhone-privacyinstellingen legt uit wat ADP doet voor lezers buiten het VK.

Wat je kunt doen

  • Blijf end-to-end-versleutelde messengers gebruiken en houd ze bijgewerkt. Dat is nu al de praktische standaard.
  • Controleer welke van je diensten echt end-to-end versleuteld zijn, in plaats van het aan te nemen. “Versleuteld” op een productpagina kan betekenen dat het alleen onderweg versleuteld is.
  • Apple-gebruikers in het VK: kijk of ADP aan staat voor je account; als dat zo is, zegt de pagina van Apple dat je tijd krijgt om het zelf uit te zetten in plaats van dat het voor je wordt uitgezet. Wil je end-to-end-bescherming voor die categorieën, dan is dat een vraag over waar je ze anders opslaat.
  • Alle anderen: er is niets te veranderen. Stap niet over op een andere app vanwege een kop.

Wat je in de gaten moet houden

  • De permanente Europese verordening: of de eindtekst een opsporingsplicht oplegt aan end-to-end-versleutelde diensten. De CSA-verordening stond niet op de agenda van de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken van 1 en 2 oktober 2026. De site van Breyer noemt 8 december 2026 voor de volgende onderhandelingsronde; wacht op een persbericht van de Raad of het Parlement. Het kabinet heeft de Kamer toegezegd haar tijdig te informeren voor belangrijke stemmingen.
  • Het Britse tribunaal: of het ooit uitspraak doet over de rechtmatigheid van de kennisgeving, en of een andere aanbieder er ook een krijgt.
  • De reactie van je aanbieder: of de berichten- en clouddiensten die je gebruikt hun aanbod in de EU of het VK veranderen. De eigen aankondiging van een aanbieder is de bron om te vertrouwen, niet een kop erover.

Wanneer dit overkill is

Als je alleen wilt weten of je chats vandaag veilig zijn, is het korte antwoord hierboven genoeg. De tijdlijn is voor lezers die het verhaal willen volgen of aan iemand anders willen uitleggen.

Stoppunt

Je bent klaar als je drie dingen weet: je belangrijkste messenger is end-to-end versleuteld, de tijdelijke EU-wet sluit end-to-end-versleuteling uit, en de permanente wet is nog open. Kijk weer na de volgende belangrijke aankondiging, niet elke week.

Volgende stap

Houd je berichtenverkeer op orde

Bronnen: Legislative Observatory van het Europees Parlement, procedure 2022/0155(COD); persberichten van het Europees Parlement van 14 november 2023, 26 maart 2026 en 9 juli 2026; documenten van de Raad 16495/25 (vierkolommentabel, 5 december 2025) en 13051/26 (29 september 2026); Verordening (EU) 2026/1881 (Publicatieblad, 28 juli 2026); antwoorden van het kabinet op Kamervragen van het lid Kathmann (18 september 2026) en Kamerstuk 32317, nr. 1039 (29 september 2026); Apple Support, “Apple can no longer offer Advanced Data Protection in the United Kingdom to new users” (23 september 2025); Investigatory Powers Tribunal, Apple Inc v Secretary of State for the Home Department (7 april 2025) en de zittingslijst; Patrick Breyer, “Chat Control 2.0 Trilogue Update: No mass scanning deal for now” (30 september 2026) en zijn Chat Control-pagina. Gecontroleerd op 2026-11-08; persberichten van het Parlement op 2026-11-09.