Back-up implementeren: de 3-2-1 regel in de praktijk
De 3-2-1 regel is eenvoudig: 3 kopieën van je data, op 2 verschillende soorten media, waarvan 1 offsite. De theorie is helder — de vraag is hoe je het concreet inricht.

Back-up implementeren: de 3-2-1 regel in de praktijk
De 3-2-1 regel is eenvoudig: 3 kopieën van je data, op 2 verschillende soorten media, waarvan 1 offsite. De theorie is helder — de vraag is hoe je het concreet inricht.
Dit is geen verhaal over waarom je een back-up nodig hebt. Als je data kwijtraakt door een harde schijf die crasht, ransomware, of een gestolen laptop, is de impact direct. Dit is de implementatie.
Voor wie deze gids is
Deze gids is vooral voor:
- ZZP’ers en kleine organisaties waarvan bestanden, facturen, contracten of klantwerk herstelbaar moeten blijven
- lezers die al weten dat back-ups belangrijk zijn en nu een werkbare setup nodig hebben in plaats van nog meer theorie
- mensen wiens grootste praktische risico continuïteit is, niet maximale privacytooling
Voor gewone gebruikers met vooral persoonlijke bestanden is een eenvoudigere cloudback-up of ingebouwde apparaatback-up mogelijk al genoeg. Deze gids wordt nuttiger zodra je bestanden bedrijfskritiek zijn of moeilijk te reconstrueren.
Wat je wint, en wat het kost
Als je dit goed inricht, win je meestal:
- veel minder kans dat een defecte schijf, gestolen laptop of ransomware-incident je werk stillegt
- een herstelpad dat je ook onder stress nog kunt volgen
- duidelijkheid over welke bestanden echt bedrijfskritiek zijn en welke niet
Maar het kost ook iets:
- tijd om je back-upstructuur een keer goed op te zetten
- een klein terugkerend ritme om te controleren of alles nog werkt
- opslagkosten als je ook een versleutelde offsite back-up wilt
Voor ZZP’ers en kleine bedrijven is dat meestal een redelijke ruil. Overkill wordt het wanneer je een complexe back-upstack gaat bouwen voordat je überhaupt hebt bepaald welke bestanden echt kritiek zijn.
Wat je wil beschermen
Schrijf dit op voor je begint:
- Werkbestanden — offertes, facturen, projectbestanden, foto’s, contracten
- E-mail archief — als je e-mail lokaal staat (Thunderbird) of zakelijk kritiek is
- Wachtwoordkluis — je KeePassXC-bestand, of een Bitwarden-export in het formaat .json (Encrypted), type Password protected (het type Account restricted kun je alleen in hetzelfde account terugzetten)
- Instellingen en configuraties — als je veel tijd steekt in het inrichten van tools
Persoonlijke foto’s, muziek en films kun je ook meenemen, maar die zijn vaak minder kritiek dan werkdata.
De drie kopieën
Kopie 1 — Werkende versie (je laptop/desktop)
Dit is je primaire kopie — de bestanden waarmee je dagelijks werkt. Vanzelfsprekend, maar telt mee.
Kopie 2 — Lokale back-up (externe harde schijf)
Een externe harde schijf is de snelste en goedkoopste manier om lokaal te back-uppen.
Kies een schijf:
- 1-2 TB is voor de werkbestanden van de meeste ZZP’ers ruim voldoende; voor een Time Machine-back-up van een Mac raadt Apple een schijf aan met minstens twee keer de opslag van je Mac
- Kies een 2.5” USB-schijf (draagbaar) of een desktop 3.5” (meer capaciteit, minder draagbaar)
- Versleutel de back-up — hoe hangt af van je systeem, zie hieronder
Staat er al iets op de schijf? BitLocker versleutelt een schijf met bestanden erop en Déjà Dup (Linux) zet zijn back-up er gewoon bij, maar Time Machine kan bij het instellen vragen de schijf te wissen en formatteren met Schijven (Linux) wist alles. Kopieer wat je wilt houden eerst naar een andere plek.
Windows (Windows 11): eerst de schijf versleutelen, dan Bestandsgeschiedenis aanzetten
- Sluit de schijf aan. Open Start, typ BitLocker en kies BitLocker beheren. Kies onder Verwisselbare gegevensstations - BitLocker To Go naast de schijf BitLocker inschakelen. Kies een wachtwoord als ontgrendelingsoptie en maak een back-up van de herstelsleutel: druk hem af, of sla hem op in een bestand dat je daarna niet op deze pc en niet op de schijf bewaart. Het versleutelen loopt op de achtergrond; je kunt gewoon doorwerken. Meer over BitLocker.
- Configuratiescherm → Systeem en beveiliging → Back-upkopieën van uw bestanden opslaan met Bestandsgeschiedenis → Inschakelen. Heeft Bestandsgeschiedenis een ander station gekozen, kies dan Station selecteren, selecteer de externe schijf en kies OK. Bestandsgeschiedenis maakt een back-up van je bibliotheken (Documenten, Afbeeldingen, Video’s, Muziek) en het bureaublad; een andere map neem je mee door hem aan een bibliotheek toe te voegen.
- Ontgrendel de schijf met het wachtwoord telkens als je hem weer aansluit, anders kan Bestandsgeschiedenis er niet naar schrijven. Op je eigen pc kun je dat overslaan: klik in Verkenner met de rechtermuisknop op de schijf → BitLocker beheren en zet automatisch ontgrendelen aan.
BitLocker kun je alleen inschakelen in Windows Pro, Enterprise of Education; Windows Home heeft het niet (Microsoft). Op Home kan VeraCrypt een hele externe schijf versleutelen: kopieer wat erop staat eerst naar een andere plek en koppel het volume vóór elke back-up. Microsoft noch VeraCrypt beschrijft in wat wij lazen Bestandsgeschiedenis op een VeraCrypt-volume, dus test een herstel voordat je erop vertrouwt. De app Windows Back-up is hier geen vervanging voor Bestandsgeschiedenis: die zet je mappen in OneDrive onder een persoonlijk Microsoft-account, niet op een externe schijf.
Mac (macOS 27): Time Machine versleutelt de back-up zelf
- Sluit de schijf aan. Kies Apple-menu → Systeeminstellingen → Algemeen → Time Machine en klik op Voeg back-upschijf toe (of op + als je al een back-upschijf hebt).
- Kies de schijf en klik op Configureer schijf.
- Zet in het volgende venster Versleutel back-up aan en klik op Gereed.
- Vraagt de Mac om de schijf te wissen, klik dan op Wis (dat verwijdert alles op de schijf) of kies een andere schijf. Apple raadt aan de schijf alleen voor Time Machine te gebruiken.
- Typ een wachtwoord voor de back-up. Je hebt het nodig om bestanden te herstellen, en de Mac kan erom vragen als je de schijf aansluit.
De schijf eerst in de Finder versleutelen is niet nodig. Time Machine maakt daarna automatisch back-ups: elk uur van de laatste 24 uur, elke dag van de laatste maand en elke week van oudere maanden; de oudste back-ups worden verwijderd als de schijf vol is. Time Machine gaat verder zodra je de schijf weer aansluit. Verwijder (eject) de schijf in de Finder voordat je hem loskoppelt.
Heb je al een Time Machine-schijf zonder versleuteling? Klik in de Finder met de Control-toets ingedrukt op de back-upschijf, kies Versleutel, vul een wachtwoord en een wachtwoordaanwijzing in en klik op Versleutel schijf. Volgens Apple blijven de back-ups op een rechtstreeks aangesloten schijf bewaard en worden ze versleuteld.
Linux (Déjà Dup-reservekopieën): de back-up-app versleutelt de back-up zelf
Déjà Dup is de back-up-app die GNOME’s eigen hulp als voorbeeld noemt. Hij bewaart oudere versies van je bestanden, versleutelt de back-up met een wachtwoord en draait volgens een planning. Installeer hem via het softwarecentrum van je distributie of via Flathub (Fedora: pakket deja-dup). In het Nederlands heet de app Déjà Dup-reservekopieën (in oudere versies Reservekopieën).
- Sluit de schijf aan en open Déjà Dup-reservekopieën. Klik op Maak uw eerste reservekopie….
- Kies in het venster Nieuwe reservekopie onder Opslag de externe schijf uit de lijst (hij verschijnt zodra hij is aangesloten).
- Onder Mappen voor reservekopie staat standaard je persoonlijke map (zonder Prullenbak en Downloads). Met Map toevoegen aan reservekopie… voeg je mappen toe, onder Te negeren mappen sla je grote mappen over die je niet nodig hebt.
- Klik op Reservekopie maken. Laat Beveilig uw reservekopie met een wachtwoord aan staan, typ twee keer een wachtwoord en klik op Doorgaan. Bewaar het wachtwoord goed: je hebt het nodig om bestanden te herstellen. Wacht tot de eerste back-up klaar is; dat kan even duren.
- Kies in het hoofdvenster Planning, zet Automatisch reservekopieën maken aan en zet Frequentie voor automatische reservekopieën op Dagelijks of Wekelijks. Reservekopieën behouden staat standaard op Voor altijd; alleen als de schijf bijna vol raakt, verwijdert Déjà Dup de oudste eerder.
De hele schijf eerst versleutelen is niet nodig: met een wachtwoord versleutelt Déjà Dup de back-up zelf, net als Time Machine. Wil je de hele schijf toch op slot, bijvoorbeeld omdat er ook andere bestanden op staan? Formatteer hem dan vóór stap 1 met Schijven (GNOME Disks). Dat wist alles op de schijf:
- Open Schijven en selecteer links de externe schijf. Controleer naam en grootte: formatteer je de verkeerde schijf, dan ben je die bestanden kwijt.
- Selecteer onder Volumen de partitie, klik op de menuknop eronder (Extra partitie-opties) en kies Partitie formatteren….
- Vul in Volume formatteren een Volumenaam in (bijvoorbeeld Backup), kies Interne schijf alleen voor gebruik met Linuxsystemen (Ext4), vink Volume beveiligen met wachtwoord (LUKS) aan en klik op Volgende.
- Typ in Wachtwoord instellen het wachtwoord bij Wachtwoord en Bevestigen en klik op Volgende.
- Details bevestigen laat zien welke schijf gewist wordt. Controleer dat en klik op Formatteren.
De schijf is daarna alleen onder Linux leesbaar. Ontgrendel hem telkens als je hem aansluit met dat wachtwoord, voordat de back-up draait: je bureaublad kan erom vragen, of selecteer in Schijven het volume, klik op Geselecteerde versleutelde partitie toegankelijk maken, typ het wachtwoord en klik op Ontgrendelen.
Op KDE Plasma: Schijven en Déjà Dup zijn GNOME-apps, maar je kunt ze daar ook installeren (Fedora: pakketten gnome-disk-utility en deja-dup; Déjà Dup staat ook op Flathub). Pika Backup (gebaseerd op BorgBackup, via Flathub) is een goed alternatief met versies, versleuteling en een planning.
Gebruik geen gewone kopie of spiegel-script (zoals rsync --delete) als je enige lokale back-up: dat bewaart geen oudere versies, dus bestanden die beschadigd of door ransomware versleuteld zijn, overschrijven bij de volgende keer de goede kopie.
Kopie 3 — Offsite back-up (versleutelde cloud)
Dit is de back-up die je redt als je huis afbrandt, je laptop gestolen wordt, of ransomware ook je lokale schijf versleutelt.
Wachtwoorden en sleutels: bewaar ze buiten de back-up. Zonder het wachtwoord van Time Machine of Déjà Dup, het BitLocker-wachtwoord en de herstelsleutel, of je VeraCrypt-wachtwoord krijg je die back-up niet open. Bewaar ze waar brand, diefstal of ransomware ze niet samen met de back-up meeneemt: op papier, op een veilige plek buiten de buurt van de computer en de schijf. Een wachtwoordmanager werkt alleen als tweede plek als je de kluis ook zonder je laptop kunt bereiken; een kluis in Proton Drive vraagt eerst om je Proton-wachtwoord.
Cloud back-up instellen: Proton Drive
Proton Drive is een goede keuze voor de offsite back-up: end-to-end versleuteld (volgens Proton kan het je bestanden niet lezen), Zwitsers recht, en geen speciale technische kennis nodig.
Synchroniseren is op zichzelf geen back-up. Een wijziging of verwijdering op je computer komt ook in de cloud terecht (verwijderde bestanden gaan naar de prullenbak van Proton). De versiegeschiedenis maakt er een back-up van, dus sla de versiestap en de hersteltests hieronder niet over.
Tarieven: de 200 GB-laag is Proton Drive Plus; 500 GB krijg je met Proton Unlimited, dat ook Proton Mail, VPN, Pass en Calendar omvat en duurder is. Beide zijn goedkoper bij jaarlijkse betaling — check het actuele bedrag op proton.me/drive/pricing. Betaalde plannen kunnen tot 200 versies per bestand bewaren, tot 10 jaar lang; het gratis plan bewaart tot 10 versies, 7 dagen lang. Dat is relevant voor het ransomware-herstel hieronder.
Desktop-app instellen (Windows of macOS):
De knoppen hieronder staan zoals in Protons Engelstalige uitleg.
- Maak een Proton-account aan via proton.me
- Stel een herstelzin in: open op account.proton.me je instellingen → Recovery → Advanced recovery options → Recovery phrase → Create recovery phrase, en bewaar de zin bij je andere back-upwachtwoorden. Vergeet je je wachtwoord en reset je het via e-mail of sms, dan blijven je bestanden op slot zonder je oude wachtwoord of een herstelmethode die je vooraf hebt ingesteld (Proton).
- Download de Proton Drive-app voor Windows of macOS via proton.me/drive/download en log in
- Windows: kies in de app Add folders en selecteer de mappen met je werkbestanden. De app start met Windows mee en synchroniseert op de achtergrond. Laat Optimize storage uit staan, zodat je bestanden op je pc blijven.
- macOS: de app opent zijn Proton Drive-map (in de navigatiekolom van de Finder); kies bovenaan Enable om te beginnen met synchroniseren en zet je werkbestanden in die map. Klik met de Control-toets ingedrukt op de map en kies Make available offline: anders kan macOS de lokale kopieën verwijderen als de ruimte krap wordt, en staan er op je Mac alleen nog verwijzingen.
- Betaald plan: ga in de webapp (drive.proton.me) naar Settings → All settings → Version history, kies hoe lang oudere versies bewaard blijven (tot 10 jaar) en klik op Save changes.
Voor Linux is er nog geen Proton Drive-desktopapp: gebruik de webapp of Protons opdrachtregeltool (Proton Drive CLI), die op commando uploadt en downloadt (bijvoorbeeld vanuit een geplande taak) in plaats van een map gesynchroniseerd te houden. Volgens Proton is een volledige Linux-app in ontwikkeling.
Wat synchroniseren:
- Map Documenten/Werk of vergelijkbaar
- Je wachtwoordkluis (als je KeePassXC gebruikt: het .kdbx bestand)
- Facturen en contracten
Wat niet:
- Grote mediabestanden (video’s, RAW foto’s) — kost te veel ruimte en bandbreedte voor cloud-sync
- Systeemsoftware — die kun je herinstalleren
RAW foto’s en grote mediabestanden apart aanpakken: Als je werk bestaat uit fotografie of videoproductie, zijn RAW-bestanden vaak je primaire werkdata en kunnen ze honderden gigabytes beslaan. Cloud-sync via Proton Drive is daarvoor te kostbaar en te traag. Alternatieve aanpak:
- Lokaal: twee externe schijven, wisselend aan te sluiten (één offsite bewaren bij familie of kantoor)
- Goedkope cloudopslag voor archivering: Backblaze B2 (volgens Backblaze vanaf $6,95 per TB per maand, afgerekend in dollars) of de AWS S3 Glacier-opslagklassen (archief, met kosten voor terughalen en een minimale opslagduur). Versleutel bestanden zelf voordat je ze uploadt, zodat de opslagaanbieder ze niet kan lezen
- NAS thuis: als je volume hoog is, is een Synology of vergelijkbare NAS met RAID-1 de meest praktische oplossing voor lokale redundantie. RAID vangt een kapotte schijf op, geen verwijdering of ransomware: een wijziging komt meteen op beide schijven, dus het vervangt geen back-up
De 3-2-1 regel blijft van toepassing — pas de aanpak aan op het volume, niet op de regel.
Alternatief: Nextcloud (zelfgehost)
Als je meer controle wil over waar je data staat, kun je Nextcloud zelf hosten op een VPS of thuisserver. Dit geeft volledige controle maar vereist meer technische kennis.
Zie de Nextcloud review voor wat het inhoudt. Voor de meeste ZZP’ers zonder serverervaring is Proton Drive de betere keuze.
Back-up schema
Een back-up die je nooit draait, is geen back-up.
Dagelijks (automatisch):
- Cloud synchronisatie via Proton Drive — loopt op de achtergrond (Windows, macOS). Linux heeft geen achtergrondsynchronisatie: upload wekelijks via de webapp of met een geplande CLI-taak
Wekelijks (handmatig, 5 minuten):
- Sluit de externe harde schijf aan (Windows: ontgrendel hem met het BitLocker-wachtwoord; Linux: ontgrendel hem als je hem met Schijven hebt versleuteld)
- Laat de back-up draaien. Meteen starten: Windows: Configuratiescherm → Systeem en beveiliging → Bestandsgeschiedenis → Nu uitvoeren; Mac: Time Machine-menu in de menubalk → Maak nu back-up; Linux: open Déjà Dup-reservekopieën → Nu een reservekopie maken
- Werp de schijf uit en koppel hem dan los
Maandelijks (test):
- Herstel een willekeurig bestand vanuit de cloud-back-up: klik in de Proton Drive-webapp met de rechtermuisknop op een bestand → See version history, klik op ⋮ naast een oudere versie, download die en open hem. (Restore version is de optie voor het echte werk; nieuwere versies blijven in de geschiedenis staan.)
- Herstel een bestand van de lokale schijf. Windows: klik in Verkenner met de rechtermuisknop op de map waar het in staat → Vorige versies herstellen, kies een versie en gebruik Herstellen → Herstellen naar…, zodat je het huidige bestand niet overschrijft. Mac: open de map in de Finder, open Time Machine via Spotlight, ga terug naar een eerdere back-up, selecteer het bestand en klik op Herstel; het komt terug op de oorspronkelijke locatie, dus test met een bestand dat sinds die back-up niet is gewijzigd. Linux: klik in Déjà Dup-reservekopieën op Reservekopieën doorbladeren en kies een datum; er opent een bestandsbeheervenster met de bestanden uit die back-up. Kopieer het bestand naar een andere map (bijvoorbeeld je bureaublad) en open het. Toont Déjà Dup in plaats daarvan een eigen bestandslijst, selecteer dan het bestand, klik op Herstellen…, kies Bestanden herstellen naar een specifieke map en klik op Herstellen
- Controleer de datum van de laatste lokale back-up
Jaarlijks (test):
- Open een back-up met alleen het wachtwoord dat je hebt bewaard, op een andere computer als je die hebt. Je eigen computer kan het onthouden (automatisch ontgrendelen bij BitLocker, Wachtwoord onthouden bij Déjà Dup), dus een test daar bewijst niet dat je bewaarde kopie werkt
Ransomware-bestendig maken
Ransomware versleutelt alle bestanden waartoe het toegang heeft — inclusief gesynchroniseerde cloudmappen als de sync-client actief is.
Bescherming:
- Proton Drive behoudt versies — als een bestand versleuteld wordt, kun je terugkeren naar een eerdere versie. Betaalde plannen (Drive Plus / Unlimited) kunnen tot 200 versies per bestand bewaren, tot 10 jaar lang; het gratis plan tot 10 versies, 7 dagen lang. Op het gratis plan heb je dus een week om het te merken. Proton beschrijft dit per bestand, dus na schade aan veel bestanden is de lokale schijf meestal de snelste weg terug.
- Lokale schijf loskoppelen — een externe schijf die niet aangesloten is, kan niet bereikt worden door ransomware. Koppel altijd los na de back-up.
- Immutable back-ups — sommige opslagdiensten kunnen wijzigen of verwijderen van een bestand blokkeren tot een datum die je instelt, zoals Backblaze B2 Object Lock en AWS S3 Object Lock; Backblaze noemt ransomware als toepassing. Daarvoor heb je back-upsoftware nodig die de functie gebruikt; de stappen op deze pagina stellen het niet in.
Checklist: ben je klaar?
- Externe harde schijf aangeschaft; back-up versleuteld (BitLocker, Versleutel back-up in Time Machine, of het back-upwachtwoord van Déjà Dup)
- Automatische lokale back-up geconfigureerd (Time Machine / Bestandsgeschiedenis / Déjà Dup)
- Proton Drive account en desktop-app ingesteld (Linux: webapp of CLI), herstelzin aangemaakt
- Back-upwachtwoorden en de BitLocker-herstelsleutel buiten de back-up bewaard
- Werkmap geselecteerd voor cloud-synchronisatie
- Wachtwoordkluis ook meegenomen in de back-up
- Testrestauratie uitgevoerd — één bestand hersteld vanuit de cloud en één van de lokale schijf
Volgende stap
Cloudlaag evalueren
- Proton Drive review — voor- en nadelen van de cloudlaag die hier als standaardpad wordt gebruikt
Per situatie
- Profiel: kleine ondernemer — back-up in context van zakelijke risico’s
Alternatieven
- Nextcloud review — zelfgehoste alternatief voor de cloudlaag
- VeraCrypt review — lokale versleuteling van gevoelige dossiers